پنگ خانه

پنگ خانه بیشه نجف آبادپِنگ خانه بنایی است معمولا چهارطاقی با سقف مخروطی و ابعاد تقریبی ۲ در ۳ متر. این بنا خاص شهر نجف آباد در استان اصفهان است و در تنظیم ساعت آبیاری کشاورزان کاربرد دارد. میرآب‌ها در طول شب درون این ساختمان می‌ماندند و با قرار دادن کاسه‌ای سوراخ دار در ظرف آبی و مشاهده تعداد فرو رفتن‌های کاسه در آب زمان آبیاری هر کشاورز را تعیین می‌کردند. کشاورزان محلی روش خلاقانه‌ای برای تقسیم بندی آب زراعی ابداع کرده بودند که این عمل در محلی به نام پنگ خانه انجام می‌شد. پنگ خانه‌ها، محل‌هایی بود در میان زمین‌های کشاورزی و در نزدیکی منبع آب که به صورت ایوانی نسبتا کوچک تعبیه می‌شد و یک نفر معتمد کشاورزان به نام میراب (امیر آب) در آن فعالیت می‌کرد. در این پنگ خانه که چند جوی از کنار آن مکان می‌گذشت و متصدی ومعتمد (میراب) تقسیم آب در آن محل با توجه به واحدهای زمانی مشخص (پنگ)، آب را جهت آبیاری زمین‌های متفاوت تقسیم می‌نمود.

ظرف پنگ در پنگ خانه نجف آباد روش تقسیم آب به این نحو بود که ظرف فلزی کوچکی که به آن پنگ می‌گفتند و سوراخ ریزی در ته آن تعبیه شده بود، روی سطح آب قرار می‌گرفت. به مرور زمان آب از سوراخ بالا آمده و در یک بازه زمانی مشخص که ظرف فلزی پر از آب می‌شد، خود به خود در آب غوطه ور می‌شد و صدای خاصی شنیده می شد و بدان گونه آب زراعی به صورت زمان بندی شده و به صورت کاملا عادلانه میان کشاورزان تقسیم می‌شد. به محض پر شدن آب پنگ، سهم آب نفر بعدی شروع می‌شد و متصدی پنگ خانه با صدای بلند کشاورز یا باغدار بعدی را ندا می‌داد تا آب را به سمت اراضی خود هدایت کند و به اندازه سهمش از آب کشاورزی بهره گیرد.

پنگ خانه بیشه نجف آباد

این روش امروز دیگر کاربردی ندارد ولی یکی از روش‌های خلاق قدیمی است که به عنوان یکی از شاهکارهای قدیمیان از آن نام برده می‌شود و جزو ساعت‌های آبی قدیمی جهان است که در حال حاضر دو نمونه از این بناها در نجف آباد قرار دارد.

در حال حاضر تنها چند نمونه از پنگ خانه‌های قدیمی شهر نجف آباد محفوظ مانده و یا مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته‌است و مابقی آن‌ها بر اثر بی توجهی تخریب شده‌اند و یا دچار تغییر کاربری شده‌اند.

پنگ خانه تخریب شدهاز این پنگ خانه‌ها، یکی در بیشه (چناران) نجف آباد و یکی دیگر در ادامه خیابان جوی خارون (انتهای بلوار ولیعصر، باغ نو) که توسط شهرداری نجف آباد به طور غیر قانونی و شبانه تخریب شد و نمونه مشابه کمی آن طرف تر ساخته شد.

منبع: ویکی پدیا

2 دیدگاه
  1. محمد حسین محزونی

دیدگاه خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *